Ατοπική Δερματίτιδα: Τα αίτια, τα συμπτώματα και οι τρόποι αντιμετώπισης στα παιδιά



Ατοπική Δερματίτιδα: Τα αίτια, τα συμπτώματα και οι τρόποι αντιμετώπισης στα παιδιά

Γράφει η παιδίατρος Βικτωρία Κούγια

Ερυθρότητα, κνησμός (φαγούρα), εξανθήματα και έντονη δυσφορία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της ατοπικής δερματίτιδας στα παιδιά. Πρόκειται για μια χρόνια δερματική κατάσταση που αντιμετωπίζουν πολλά παιδιά και ενήλικες. Ο κνησμός μπορεί να είναι βασανιστικός για βρέφη και μικρά παιδιά και να επηρεάζει την ποιότητα ζωής τους συνολικα. Ακόμη και ο νυχτερινός ύπνος επηρεάζεται, καθώς πολλά παιδιά ξυπνούν τη νύχτα. Με τις κατάλληλες πρακτικές μπορούμε να ανακουφίσουμε τα βρέφη και τα παιδιά που έχουν ατοπική δερματίτιδα.

Τι είναι ατοπική δερματίτιδα;

Η ατοπική δερματίτιδα ή αλλιώς ατοπικό έκζεμα είναι μια συχνή χρόνια φλεγμονή του δέρματος, με εξάρσεις και υφέσεις. Στις εξάρσεις το δέρμα γίνεται κόκκινο, ξηρό και άγριο και συνοδεύεται από έντονο κνησμό (φαγούρα), που μπορεί να γίνει πολύ βασανιστικός.

Είναι αρκετά συχνή καθώς στις αναπτυγμένες χώρες κυμαίνεται μεταξύ 10% και 20% των παιδιών. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία αν και στο 90% των περιπτώσεων έχει εμφανιστεί μέχρι τα 5 έτη, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί μέχρι την εφηβεία.

Πώς προκαλείται η ατοπική δερματίτιδα;

Η ατοπική δερματίτιδα έχει γενετικό υπόβαθρο, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει ένα και μοναδικό υπεύθυνο γονίδιο. Τα παιδιά με ατοπική δερματίτιδα γεννιούνται με μια γενετική προδιάθεση πάνω στην οποία επιδρά ένας συνδυασμός παραγόντων, όπως είναι έκθεση σε περιβαλλοντικά ερεθίσματα και η διαταραχή του φραγμού του δέρματος, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται η πάθηση.

Λόγω του κοινού αλλεργικού υπόβαθρου, τα παιδιά με ατοπική δερματίτιδα μπορεί να εμφανίσουν και συμπτώματα ατοπικής ρινίτιδας ή άσθματος, που αποτελούν μαζί με την ατοπική δερματίτιδα την «ατοπική τριάδα».

Πού εμφανίζεται η ατοπική δερματίτιδα;

Η εντόπιση των βλαβών από την ατοπική δερματίτιδα διαφέρει ανάλογα με την ηλικία.

Στα βρέφη εμφανίζεται κυρίων στο κεφάλι, το λαιμό και στις εκτατικές επιφάνειες των άκρων (δηλαδή την εξωτερική πλευρά των χεριών και ποδιών). Σπανιότερα μπορεί να εμφανιστούν και στο σώμα, χωρίς ωστόσο επηρεάζουν την περιοχή της πάνας.

Στα μεγαλύτερα παιδιά παρατηρείται περισσότερο στις καμπτικές επιφάνειες (δηλαδή στην εσωτερική πλευρά των άκρων), στους καρπούς, αγκώνες, αστραγάλους και πίσω από τα γόνατα, ενώ μειώνεται η συχνότητα που παρατηρείται στο πρόσωπο.

Πώς θα καταλάβω ότι το παιδί μου έχει ατοπική δερματίτιδα;

Δερματικές βλάβες με την κατανομή που προαναφέρθηκε, που είναι χρόνιες ή παρουσιάζουν εξάρσεις και υφέσεις, συνοδεύονται από κνησμό (φαγούρα) και συνδυάζονται με οικογενειακό ιστορικό ατοπίας είναι πολύ πιθανό να είναι ατοπική δερματίτιδα.

Πώς πρέπει να κάνω μπάνιο καθαριότητας σε παιδιά με ατοπική δερματίτιδα;

· Κάντε μπάνιο το παιδί σας με ζεστό αλλά όχι καυτό νερό.

· Φροντίστε το μπάνιο να είναι σύντομο, όχι περισσότερο από 5-10 λεπτά.

· Χρησιμοποιείστε καθαριστικό μόνο αν είναι απαραίτητο. Αν χρησιμοποιήσετε καθαριστικό φροντίστε να είναι ήπιο και χωρίς άρωμα.

· Σε περίπτωση συχνών εξάρσεων και επιμολύνσεων, ίσως το παιδί ωφεληθεί από μπάνια με διάλυμα με 6% διάλυμα χλωρίνης. Αυτή η τεχνική έχει εφαρμοστεί ευρέως μέχρι τώρα για τη μείωση της πιθανότητας λοίμωξης αν και πρόσφατες μετα-αναλύσεις δείχνουν ότι μάλλον δεν υπάρχει σημαντική διαφορά με το απλά μπάνιο με σκέτο νερό. Πριν το ξεκινήσετε συμβουλευτείτε τον παιδίατρο/ δερματολόγο σας.

· Σκουπίστε το δέρμα ταμποναριστά, ώστε να φύγει η πολλή υγρασία και στη συνέχεια εφαρμόστε στο σχεδόν στεγνό δέρμα την αγωγή ή/και την ενυδατική κρέμα.

Πώς θα βοηθήσω το παιδί μου ώστε να μειωθούν οι εξάρσεις;

· Οι εξάρσεις της ατοπικής δερματίτιδας συχνά είναι εποχιακές και σχετίζονται με περιόδους με χαμηλή θερμοκρασία και υγρασία. Σε τέτοιες περιόδους, δηλαδή κυρίως το χειμώνα, μπορεί να χρειαστεί περισσότερη ενυδάτωση. Εφαρμόστε την φαρμακευτική αγωγή στα σημεία της έξαρσης στη συνέχεια εφαρμόστε πάνω από την αγωγή αλλά και στο υπόλοιπο σώμα ενυδατική κρέμα. Επαναλάβετε την ενυδάτωση όσες φορές χρειάζεται.

· Αποφύγετε ερεθιστικές ουσίες, όπως τα μάλλινα και συνθετικά υφάσματα, το σαπούνι ή τα χημικά. Το ίδιο ισχύει και για τα συνήθη αλλεργιογόνα, όπως είναι σκόνη και γύρη.

· Αποφύγετε την υπερβολική ζέστη. Η ζέστη και ο ιδρώτας δημιουργούν δυσφορία στο παιδί και μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση.

· Διαλέξτε ένα απορρυπαντικό ρούχων για ευαίσθητα δέρματα και αποφύγετε μαλακτικά ρούχων με άρωμα. Κατά το πλύσιμο χρησιμοποιήστε την ελάχιστη δυνατή ποσότητα και ξεβγάλτε καλά.

· Πριν χρησιμοποιήσετε καινούρια ρούχα, πλύντε τα και κόψτε τις ετικέτες, που μπορεί να ερεθίζουν το δέρμα των παιδιών.

· Κόψτε τα νύχια κοντά και αν χρειάζεται λιμάρετέ τα για να είναι λεία και ομαλά για να μην τραυματίζουν το δέρμα όταν το παιδί ξύνεται. Μια άλλη λύση είναι να φορέσετε στο παιδί σας βαμβακερά γάντια κατά τη διάρκεια του ύπνου για να αποφύγετε τραυματισμούς και επιμολύνσεις.

Θεραπεία για την ατοπική δερματίτιδα

Δεν υπάρχει ριζική και μόνιμη θεραπεία καθώς πρόκειται για μια χρόνια δερματική κατάσταση. Ο στόχος για την αντιμετώπιση της ατοπικής δερματίτιδας είναι να μειωθεί ο κνησμός και η ερυθρότητα, δηλαδή το νόσημα να βρίσκεται σε ύφεση για να μην ταλαιπωρεί το παιδί.

1. Ενυδάτωση: Η πρώτη και πιο σημαντική θεραπεία είναι η καλή ενυδάτωση! Είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την αντιμετώπιση της ατοπικής δερματίτιδας. Η καθημερινή και σχολαστική φροντίδα και ενυδάτωση του δέρματος είναι καθοριστικής σημασίας για να παραμένει η ατοπική δερματίτιδα σε ύφεση.

2. Τοπικά κορτικοστεροειδή: Από την πλευρά της φαρμακευτικής αγωγής, τα «όπλα» πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση της ατοπικής δερματίτιδας είναι τα τοπικά κορτικοστεροειδή. Έχουν άμεση δράση και ανακουφίζουν από τα συμπτώματα αλλά δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω της ατροφίας του δέρματος που μπορεί να προκαλέσουν σαν παρενέργεια. Στο πρόσωπο και της πτυχές πρέπει να χρησιμοποιούνται ήπια κορτικοστεροειδή, ενώ στο σώμα μπορούν να εφαρμοστούν κορτικοστεροειδή μέτριας ισχύος, 1-2 φορές την ημέρα για 2 έως 4 εβδομάδες. Οι εξάρσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με ισχυρά κορτικοστεροειδή για μέχρι 14 μέρες και μετά να ανταλλάσσονται με κορτικοστεροειδή χαμηλότερης ισχύος

3. Τοπικοί αναστολείς καλσινευρίνης: Αποτελούν εναλλακτική θεραπεία, ειδικά όταν η αγωγή με κορτιζόνη έχει φτάσει να γίνει μακροχρόνια. Η πιο συχνή παρενέργεια είναι αίσθημα καύσου κατά την εφαρμογή, που φαίνεται να υποχωρεί με τον καιρό. Συσχέτιση της ανοσοκαταστολής που προκαλεί με καρκίνο του δέρματος και λέμφωμα δε φαίνεται να επιβεβαιώνεται. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί και συμπληρωματικά με κορτιζόνη για την πρόληψη των εξάρσεων.

4. Τοπική αντιμικροβιακή αγωγή: Σε περίπτωση επιμόλυνσης του εκζέματος εφαρμόζουμε αντιβιοτικές αλοιφές (πχ fucidin, mupirocin). Εδώ να σημειωθεί ότι δεν χρειάζεται να χρησιμοποιούνται προληπτικά, επομένως ΜΗΝ χρησιμοποιείτε τοπικές κορτιζονούχες αλοιφές που συνδυάζονται με αντιβιοτικό (πχ fucicort) αν δεν υπάρχει αποδεδειγμένη λοίμωξη του δέρματος.

5. Ειδικές θεραπείες: Νέα φάρμακα φαίνεται να μπαίνουν στη φαρέτρα, όπως οι τοπικοί αναστολείς της φωσφοδιεστεράσης τύπου 4 (Topical PDE-4 Inhibitors), μια τοπική θεραπεία που πήρε άδεια κυκλοφορίας στον Καναδά μόλις το 2018. Ένα φάρμακο που φαίνεται να δίνει καλά αποτελέσματα τόσο σε χρόνια δερματίτιδα, όσο και στις εξάρσεις, καλά ανεκτή σε περιοχές όπου η μακροχρόνια χρήση κορτιζόνης μπορεί να προκαλέσει ατροφία, όπως το πρόσωπο και οι δερματικές. Επιτρέπεται η χρήση του σε παιδιά άνω των 2 ετών. Σε σοβαρές περιπτώσεις: μπορεί να χρησιμοποιηθούν ανοσορυθμιστικά φάρμακα και βιολογικοί παράγοντες. Μια ακόμη θεραπεία που μπορεί να αποτελέσει συμπληρωματική θεραπεία για περιπτώσεις που δεν παρουσιάζουν βελτίωση με την τοπική αγωγή είναι η φωτοθεραπεία.